Afasie is een taalstoornis die ontstaat door hersenbeschadiging die je later in je leven oploopt (dus: niet aangeboren). Je taalcentrum in de hersenen raakt beschadigd, waardoor communiceren moeilijker wordt. Het gaat daarbij niet om “dom worden” of “je verstand kwijt zijn” — iemand met afasie kan nog precies hetzelfde denken en voelen, maar het vinden, begrijpen en gebruiken van woorden gaat anders.
Kort gezegd: het hoofd weet het wel, maar de taal komt er niet (goed) uit.
Waardoor kun je afasie krijgen?
Afasie kan ontstaan door verschillende oorzaken, zoals:
- Een beroerte (CVA) – de meest voorkomende oorzaak
- Een ongeluk waarbij de hersenen beschadigen (traumatisch hersenletsel)
- Een hersentumor of een behandeling/operatie in de hersenen
- Ziekten die de hersenen aantasten, zoals bepaalde vormen van dementie (dan kan taal langzaam achteruitgaan)
Hoe merk je afasie in het dagelijks leven?
Afasie ziet er bij iedereen anders uit. Soms is het duidelijk, soms bijna onzichtbaar. Iemand kan moeite hebben met:
Praten
- woorden niet kunnen vinden (“het zit op het puntje van mijn tong”)
- zinnen moeilijk opbouwen
- woorden door elkaar halen (“mes” zeggen terwijl je “vork” bedoelt)
- langzaam praten, stoppen, opnieuw beginnen
- juist veel praten, maar met zinnen die niet kloppen
Begrijpen
- moeite met snelle gesprekken of meerdere mensen tegelijk
- problemen met lange zinnen of ingewikkelde uitleg
- beter begrip als je rustig praat en korte zinnen gebruikt
Lezen en schrijven
- appjes of e-mails typen kost veel tijd of lukt niet
- formulieren, brieven, nieuwsberichten zijn moeilijk
- schrijven kan vol fouten zitten of helemaal niet lukken
En ook dit komt vaak voor (maar wordt minder snel gezien)
- vermoeidheid: taal kost veel energie
- overprikkeling: drukte en geluid maken communiceren extra lastig
- frustratie of schaamte: omdat je wél weet wat je wilt zeggen, maar het niet lukt
Afasie is niet hetzelfde als…
- een verstandelijke beperking: denken en begrijpen kunnen intact zijn, maar de taal is verstoord
- een gehoorprobleem: iemand kan je prima horen, maar je woorden niet goed verwerken
- “niet meedoen”: iemand met afasie doet vaak juist extra hard zijn best
Afasie is vaak onzichtbaar. Iemand kan er “gewoon” uitzien en toch keihard werken om een gesprek te volgen.
Kun je herstellen van afasie?
Herstel verschilt per persoon. Na bijvoorbeeld een beroerte kan er in de eerste periode verbetering optreden, en ook later kun je vooruitgaan met logopedie, oefening en passende ondersteuning. Soms blijft afasie (deels) aanwezig. Wat wél bijna altijd helpt: een omgeving die tijd, rust en begrip geeft.
Zo kun jij helpen in een gesprek
Een paar simpele aanpassingen maken een wereld van verschil:
- praat rustig en gebruik korte zinnen
- stel één vraag tegelijk
- geef tijd (wachten is helpen)
- gebruik ondersteuning: wijzen, gebaren, tekenen, schrijven
- check rustig: “Bedoel je dit?” in plaats van “Nee, dat is fout”
- vat samen: “Dus je bedoelt dat…?”
Wat meestal niet helpt:
- zinnen afmaken zonder te vragen
- harder praten (het probleem is niet het horen)
- doorpraten terwijl iemand nog zoekt
Waarom is dit zo belangrijk?
Omdat afasie je hele leven raakt: gesprekken, werk, hobby’s, vriendschappen, zelfstandig dingen regelen. Maar met begrip en kleine aanpassingen kan iemand met afasie weer meedoen, zich gezien voelen en minder in isolement raken.